۱۱:۲۵
سه شنبه ۲۸ بهمن ۰۴
سه شنبه ۲۸ بهمن ۰۴
پترولاتوم تصفیه شده: از استخراج صنعتی تا استانداردهای دارویی
پترولاتوم (Petrolatum) که در دنیای تجارت و علم مواد به عنوان " نرم کننده" نیز شناخته میشود، یکی از تطبیق پذیرترین ترکیباتی است که تاکنون از مشتقات نفت خام استحصال شده است. این ماده نیمه جامد، ترکیبی پیچیده از هیدروکربنهای با وزن مولکولی بالا است که به دلیل ویژگیهای فیزیکی منحصر به فردش، نقشی حیاتی در صنایع استراتژیک ایفا میکند. برخلاف تصور عموم که آن را صرفاً یک محصول ساده میبینند، پترولاتوم تصفیه شده نتیجه یک فرآیند مهندسی دقیق شیمیایی است که ایمنی و کارایی آن را تضمین میکند.
تاریخچه و منشأ پترولاتوم
کشف پترولاتوم به میانه قرن نوزدهم بازمیگردد؛ زمانی که کارگران دکلهای نفتی متوجه شدند مادهای مومی شکل و چسبناک روی میلههای پمپ تجمع میکند. اگرچه در ابتدا این ماده یک پسماند مزاحم تلقی میشد، اما به سرعت مشخص شد که پتانسیل بالایی در محافظت از فلزات در برابر زنگ زدگی و همچنین بهبود زخمهای سطحی پوست دارد. با پیشرفت تکنولوژی، فرآیندهای تصفیه جایگزین روشهای سنتی شدند تا مادهای کاملاً خالص و بی ضرر به دست آید.
فرآیند تولید و تصفیه پترولاتوم (The Refining Process)
تبدیل ماده خام نفتی به یک گرید فوق تصفیه شده، فرآیندی چند مرحلهای است که هدف آن حذف ناخالصیهای خطرناک مانند هیدروکربنهای آروماتیک چندحلقهای (PAHs)، ترکیبات گوگردی و مواد رنگی است.
۱. تقطیر خلاء (Vacuum Distillation)
در اولین مرحله، نفت خام در برجهای تقطیر تحت خلاء قرار میگیرد. این کار اجازه میدهد تا هیدروکربنهای سنگین در دماهای پایین تر جدا شوند بدون اینکه ساختار مولکولی آنها به دلیل حرارت زیاد تخریب (Cracking) شود.
۲. موم گیری (Dewaxing)
در این مرحله، برشهای روغنی سرد میشوند تا واکسهای سنگین کریستالیزه شده و جدا شوند. محصول این مرحله "اسلک واکس" نام دارد که پیش نیاز تولید پترولاتوم است.
۳. تصفیه با خاکهای رنگ بر (Clay Filtration)
برای حذف رنگ و بو، ماده از میان بسترهایی از خاکهای فعال یا کربن اکتیو عبور داده میشود. این فیلتراسیون فیزیکی-شیمیایی باعث میشود تا تمامی ذرات باقیمانده که میتوانند باعث ایجاد حساسیت یا بوی نامطبوع شوند، جذب شوند.
۴. هیدروژناسیون تحت فشار (Hydrogenation)
این حیاتی ترین مرحله برای تولید گرید دارویی است. در حضور کاتالیزور و هیدروژن، پیوندهای دوگانه کربنی اشباع میشوند. این فرآیند تضمین میکند که ماده نهایی در برابر اکسیداسیون و نور خورشید کاملاً پایدار بماند و سمی نباشد.
ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی برجسته
پترولاتوم تصفیه شده دارای ساختاری کلوئیدی است. این به معنای آن است که شبکهای از میکروکریستالهای واکس، روغنهای مایع را در خود نگه داشتهاند. این ساختار باعث میشود که پترولاتوم:
- نقطه ذوب متناسب با بدن داشته باشد: به طوری که در تماس با پوست (حدود ۳۷ درجه) شروع به نرم شدن میکند اما کاملاً جاری نمیشود.
- پایداری اکسیداتیو داشته باشد: برخلاف روغنهای گیاهی، پترولاتوم حتی پس از سالها قرار گرفتن در معرض هوا، فاسد یا ترش (Rancid) نمیشود.
- خنثی بودن شیمیایی: با اکثر مواد دارویی و شیمیایی واکنش نمیدهد، لذا بهترین "پایه" برای پمادها است.
کاربردهای گسترده و حیاتی
پترولاتوم تصفیه شده بسته به میزان خلوص، در سه گرید صنعتی، آرایشی و دارویی عرضه میشود.
۱. صنایع آرایشی و مراقبت شخصی
بزرگترین بازار مصرف ماده محصولات مراقبتی استفاده از وازلین بهداشتی پگاه پالایش سپاهان به عنوان یک استاندارد طلایی شناخته میشود؛ این محصول با ایجاد یک سد فیزیکی نفوذ ناپذیر، از خروج آب از لایههای زیرین پوست جلوگیری کرده و به ترمیم بافتهای خشک و آسیب دیده کمک شایانی میکند. خاصیت غیرکومدوژنیک (در صورت تصفیه کامل) باعث شده تا حتی در لوکس ترین کرمهای صورت نیز به عنوان عامل نرم کننده استفاده شود.
۲. صنعت داروسازی
پترولاتوم پایه اصلی (Base) بیش از ۷۰ درصد پمادهای موضعی جهان است. به دلیل استریل بودن و عدم جذب سیستمیک، برای جراحیهای چشم، پانسمان سوختگیهای شدید و درمان بیماریهای پوستی مانند اگزما و پسوریازیس حیاتی است. این ماده محیطی را فراهم میکند که سلولهای پوست بتوانند در غیاب باکتریهای خارجی و در حضور رطوبت کافی، خود را بازسازی کنند.
۳. صنایع غذایی (Food Grade)
در گریدهای فوق تصفیه شده، از پترولاتوم برای براق کردن میوهها (جلوگیری از کاهش وزن و تبخیر آب میوه)، روان کاری دستگاههای نانوایی و حتی در تولید آدامس استفاده میشود. این نشان دهنده امنیت بالای این ماده در صورت تصفیه اصولی است.
۴. کاربرد در صنایع فنی و مهندسی
در بخش صنعتی، از پترولاتوم برای محافظت از کابلهای مخابراتی در برابر نفوذ رطوبت، پوششهای ضدزنگ برای قطعات دقیق مکانیکی و تولید گریسهای تخصصی استفاده میشود.
بررسی ایمنی و استانداردهای جهانی
برخی از مصرف کنندگان به دلیل منشأ نفتی این ماده نگران هستند. اما باید توجه داشت که پترولاتوم مورد استفاده در پزشکی و بهداشت تحت استانداردهای سختی نظیر USP (آمریکا) و BP (بریتانیا) تولید میشود. در این استانداردها، تستهای دقیقی برای اطمینان از عدم وجود PAHs (مواد سرطان زا) انجام میگیرد. پترولاتوم تصفیه شده یکی از معدود موادی است که توسط متخصصین پوست برای نوزادان و افرادی با حساسیتهای شدید پوستی توصیه میشود.
|
ویژگی |
گرید صنعتی |
گرید دارویی (تصفیه شده) |
|
رنگ |
زرد تیره تا قهوهای |
سفید شفاف یا مایل به کرم روشن |
|
بو |
دارای بوی نفت |
بدون بو |
|
سمیت |
بالا (حاوی آروماتیکها) |
کاملاً ایمن و غیرسمی |
|
کاربرد |
روان کاری ماشینآلات |
کرمها، پمادها، محصولات کودک |
نتیجه گیری
پترولاتوم تصفیه شده نمادی از بهینه سازی منابع طبیعی در خدمت سلامت و صنعت است. فرآیند پیچیده تصفیه، این ماده را از یک پسماند نفتی به یک ترکیب حیات بخش در پزشکی و یک عنصر ضروری در صنعت تبدیل کرده است. با توجه به قیمت مناسب، پایداری فوقالعاده و کارایی بی رقیب در حفظ رطوبت، به نظر نمیرسد در آینده نزدیک هیچ جایگزین سنتزی یا گیاهی بتواند جایگاه این غول دنیای هیدروکربن ها را تصاحب کند. استفاده هوشمندانه و انتخاب گرید صحیح، تضمین کننده بهره مندی از مزایای بی شمار این ماده جادویی است.
- ۲ بازديد
- ۰ ۰
- ۰ نظر